Kısaca
- Küresel vana, içindeki delikli kürenin çeyrek tur dönmesiyle açılıp kapanan kesme vanasıdır.
- Açıkken basınç kaybı çok düşüktür; ana hat kesmenin standardıdır.
- Debi ayarı için tasarlanmamıştır; yarı açık bırakmak küreyi aşındırır.
- Kolun yönü vananın açık mı kapalı mı olduğunu gösterir.
Küresel vana, gövde içinde duran ve ortasından delik geçen bir kürenin dönmesiyle çalışır. Delik hatla hizalandığında akış serbesttir; küre çeyrek tur döndüğünde delik yana kayar ve hat kapanır. Aradaki geçiş hızlıdır, ara konum tasarımın parçası değildir.
Bu basit mekanizma iki büyük avantaj getirir. Açıkken geçiş kesiti neredeyse boru çapı kadardır, yani basınç kaybı çok düşüktür. Kapalıyken ise küre oturma yüzeyine tam basar ve sızdırmazlık yüksektir.
Hangi tipleri var?
Tam geçişli
Küredeki delik boru iç çapına eşittir. Basınç kaybı en düşük tiptir. Hattın temizlenmesi ya da içinden ekipman geçirilmesi gereken yerlerde zorunludur.
Kısmi geçişli
Delik boru çapından dardır. Daha küçük ve ekonomiktir. Basınç kaybı biraz artar; kritik olmayan kesme noktalarında tercih edilir.
Üç yollu
Gövdede üç ağız bulunur ve küredeki delik L ya da T biçimindedir. Akışı iki hat arasında yönlendirmeye yarar. Delik tipine göre karıştırma ya da seçme yapar.
Katalogdan kesme vanaları
Fiyat ve stok durumu anlık gösterilir.
TDS PN25 Rakorlu Küresel Vana Tam Geçişli Kelebel Kollu DN32 1 1/4″
Orijinal fiyat: ₺3.359,90.₺2.709,90Şu andaki fiyat: ₺2.709,90.
TDS PN25 Kelebek Kollu Küresel Vana (İç Dişli Tam Geçişli) DN15 1/2″
Orijinal fiyat: ₺889,90.₺709,90Şu andaki fiyat: ₺709,90.
TDS PN25 Kelebek Kollu Küresel Vana (İç Dişli Tam Geçişli) DN20 3/4″
Orijinal fiyat: ₺1.179,90.₺949,90Şu andaki fiyat: ₺949,90.
TDS PN25 Kelebek Kollu Küresel Vana (İç Dişli Tam Geçişli) DN25 1″
Orijinal fiyat: ₺1.629,90.₺1.309,90Şu andaki fiyat: ₺1.309,90.Neden debi ayarında kullanılmaz?
Yarı açık bırakmayın. Bu konumda akış kürenin kenarı ile oturma yüzeyi arasındaki dar aralıktan yüksek hızla geçer. Yüzey kısa sürede aşınır, çizilir ve vana artık tam kapanamaz hâle gelir. Sızdırmaya başladığında sorun vananın kalitesi değil, kullanım biçimidir.
Debi ayarı gerekiyorsa bu iş için tasarlanmış vanalar kullanılır. Küresel vananın görevi hattı tam açmak ve tam kapatmaktır; arada bir yerde tutmak tasarımın dışındadır.
Seçerken nelere bakmalı?
| Ölçüt | Neye bakılır |
|---|---|
| Geçiş tipi | Hat temizliği ve düşük kayıp gerekiyorsa tam geçişli. Basit kesme noktasında kısmi geçişli yeterli. |
| Gövde malzemesi | Temiz su ve ısıtmada pirinç. Kimyasal, gıda ve dış ortamda paslanmaz; klorür varsa AISI 316. |
| Conta malzemesi | Akışkanın cinsi ve sıcaklığı belirler. Buhar ve agresif kimyasal ayrı conta ister. |
| Bağlantı | Dişli, flanşlı ya da kaynaklı. Dişlide standardın BSP mi NPT mi olduğu doğrulanır. |
| Kol açıklığı | Kolun çeyrek tur dönebileceği boşluk bırakılır. Dar montajda kelebek kollu tip kullanılır. |
Vana gövdelerinde kullanılan paslanmaz alaşımlar ISO 15510 standardında tanımlanır. Hattın diğer parçaları için mekanik tesisat ve paslanmaz küresel vana gruplarına bakabilirsiniz.
Montajda nelere dikkat edilir?
Dişli modellerde en sık yapılan hata aşırı sıkmadır. Gövde sıkıldıkça iç geometri hafifçe bozulabilir ve küre oturma yüzeyine düzgün basmaz. Bu, yeni takılan bir parçanın daha ilk günden sızdırmasının yaygın sebebidir.
İkinci nokta kol boşluğudur. Kolun çeyrek tur dönebilmesi için yeterli alan bırakılmalıdır. Duvara ya da komşu boruya çok yakın monte edilen bir vana açılıp kapanamaz hâle gelir; bu durumda kelebek kollu modeller yer kazandırır.
Üçüncüsü hattaki gerginliktir. Boru ekseninde kaçıklık varsa bu gerilim gövdeye biner. Isıl genleşmenin yoğun olduğu sıcak su hatlarında bu etki büyür ve zamanla dişlerde zorlanma yaratır.
Bakım ve ömür
Bu vanalar genellikle arızalanmaz, ihmalden bozulur. Aylarca aynı konumda kalan bir vanada küre ile oturma yüzeyi arasında kireç ve tortu birikir; kullanılmak istendiğinde ya dönmez ya tam kapanmaz.
Bunun önlemi basit: uzun süre sabit kalan vanaları ara ara tam açıp tam kapatmak. İkinci önlem hattaki katıyı önceden yakalamaktır; bu iş için pislik tutucu kullanılır ve arkasındaki bütün ekipmanın ömrünü uzatır.
Küresel vana hakkında sık sorulanlar
Vananın açık olduğu nasıl anlaşılır?
Kol hatla aynı doğrultudaysa vana açıktır, hatta dik ise kapalıdır. Bu, hızlı bakışta durumu okumayı sağlayan standart bir düzendir.
Tam geçişli mi kısmi geçişli mi almalı?
Basınç kaybının önemli olduğu ana hatlarda ve hattın içinden geçiş gereken yerlerde tam geçişli. Basit kesme noktalarında kısmi geçişli daha ekonomiktir.
Vana ters takılır mı?
Çoğu iki yönlü çalışır ve yön sorun çıkarmaz. Yine de gövdesinde ok bulunan modellerde o yöne uyulur; özellikle üç yollu tiplerde ağız düzeni önemlidir.
Kol sıkışmışsa ne yapmalı?
Zorlamak mili ya da küreyi hasarlandırabilir. Uzun süre kullanılmamış vanada sıkışmanın sebebi genelde tortudur; hat boşaltılıp vana sökülerek temizlenir.
Üç yollu vanada L ve T farkı nedir?
L delikli küre iki ağız arasında seçim yapar, akışı bir yöne yönlendirir. T delikli küre ise üç ağzı farklı kombinasyonlarda birleştirebilir ve karıştırma amaçlı kullanılabilir.
Özetle. Küresel vana kesme işinin standardıdır: hızlı, sızdırmaz ve düşük kayıplı. Tek kuralı var, o da yarı açık bırakılmaması.
