Kısaca
- Diş ölçüleri kumpasla ölçülen çapla birebir aynı değildir; anma ölçüsü eski boru geleneğinden gelir.
- BSP, NPT ve metrik birbirinin yerine geçmez.
- Konik dişte sızdırmazlık dişten, silindirik dişte contadan gelir.
- Yanlış standardı zorlamak karşı dişi de bozar.
Tesisat ve pnömatikte en sık yapılan sipariş hatası yanlış ölçü değil, doğru ölçünün yanlış standartta istenmesidir. Diş ölçüleri üç ayrı sistemde tanımlanır ve aynı sayı üçünde üç farklı diş demektir.
Bir parçanın 1/2 inç olması tek başına yeterli bilgi değildir. Aynı 1/2 inç, BSP’de ve NPT’de farklı diş adımına ve farklı açıya karşılık gelir. İki parça birkaç tur döner, takılmış gibi görünür, sonra basınç gelince sızdırır.
Diş ölçüleri hangi standartlarda tanımlanır?
BSP
Avrupa ve Türkiye’de en yaygın sistem. Diş açısı 55 derecedir. Hem konik hem silindirik tipi vardır; silindirik olanda sızdırmazlık contayla sağlanır. Gösterimi 1/2″, 3/4″ biçimindedir.
NPT
Kuzey Amerika standardı. Diş açısı 60 derecedir ve konikliği BSP’den farklıdır. Sızdırmazlık dişin kendisinden gelir. İthal ekipmanlarda karşınıza çıkar.
Metrik
Otomasyon ve pnömatikte yaygın. M5, M10x1 gibi gösterilir; ilk sayı çapı, ikincisi diş adımını verir. Genellikle silindiriktir ve o-ringle sızdırır.
NPT ile BSP birbirine takılmaz. Diş açıları ve koniklikleri farklıdır. Zorlandığında birkaç tur döner ve oturmuş izlenimi verir; basınç geldiğinde sızdırır ve geri dönüşü olmayan biçimde karşı dişi bozar.
Anma ölçüsü neden kumpasla tutmaz?
Bir 1/2 inç dişi kumpasla ölçtüğünüzde sonuç 1/2 inçten büyük çıkar. Bu bir hata değil: inç cinsinden verilen boru dişi ölçüleri, borunun eski iç çap geleneğinden gelir. Anma ölçüsü bir isimdir, doğrudan ölçülen bir uzunluk değil.
Bu yüzden ölçüyü kumpasla belirlemeye çalışmak yanıltıcıdır. Pratikte iki yöntem işe yarar: diş adımını tarak mastarla ölçmek ve parçayı ölçüsü bilinen bir karşı parçaya deneyerek doğrulamak.
Pratik test. Doğru standarttaki parça elle birkaç tur rahat döner, sonra anahtar ister. Daha ilk turdan zorlanıyorsa standart tutmuyordur. Zorlamayın.
Dişi ve erkek ayrımı
Ölçü ve standart doğrulandıktan sonra üçüncü bir kontrol kalır: dişin yönü. Erkek diş parçanın dışındadır, dişi diş içindedir. İki erkek ucu ya da iki dişi ağzı doğrudan birleştiremezsiniz.
Pratikte kural basittir. Karşınızdaki ağız dişiyse araya erkek dişli bir parça, yani nipel girer. Karşınızdaki uç erkekse araya içi dişi bir parça, yani manşon girer. Vana çıkışları ve ekipman girişleri çoğunlukla dişi olduğu için sahada en çok nipel kullanılır.
Sipariş verirken bu bilgiyi ölçüyle birlikte söylemek gerekir. Yalnızca “yarım parmak” demek, karşı tarafın hangi parçayı göndereceğini belirsiz bırakır ve iade sebeplerinin başında bu gelir.
Konik mi silindirik mi?
Bu ayrım sızdırmazlığın nereden geldiğini belirler ve montaj yöntemini değiştirir.
| Konu | Konik diş | Silindirik diş |
|---|---|---|
| Çap | Boyunca daralır | Sabit |
| Sızdırmazlık | Dişin kavramasından | Conta ya da o-ringden |
| Teflon bant | Yaygın kullanılır | Gerekmez, contayı bozabilir |
| Aşırı sıkma riski | Yüksek, diş çatlayabilir | Düşük, conta sınırlar |
Boru dişlerinin ölçü ve tolerans tanımları ISO 7-1 standardında verilir. Katalogda mekanik tesisat ve pnömatik bağlantı elemanları ayrı gruplardadır.
Katalogdan bağlantı elemanları
Fiyat ve stok durumu anlık gösterilir.
AISI 304 Paslanmaz Dişli Manşon 2 1/2″
Orijinal fiyat: ₺989,90.₺739,90Şu andaki fiyat: ₺739,90.
AISI 304 Paslanmaz Dişli Manşon 1/4″
Orijinal fiyat: ₺299,90.₺219,90Şu andaki fiyat: ₺219,90.
AISI 304 Paslanmaz Dişli Manşon 1/2″
Orijinal fiyat: ₺329,90.₺249,90Şu andaki fiyat: ₺249,90.
AISI 304 Paslanmaz Dişli Redüksiyon 1/4″ – 1/8″
Orijinal fiyat: ₺289,90.₺219,90Şu andaki fiyat: ₺219,90.Diş ölçüleri hakkında sık sorulanlar
NPT nedir?
Kuzey Amerika’da kullanılan konik boru dişi standardıdır. Diş açısı 60 derecedir ve sızdırmazlığı dişin kendisi sağlar. BSP ile aynı anma ölçüsünü taşısa da birbirine uymaz.
1/2 inç diş kaç milimetre?
Anma ölçüsü doğrudan bir uzunluk vermez, bu yüzden basit bir milimetre karşılığı yoktur. Ölçü, adım ve koniklikle birlikte tanımlanır; doğrulama tarak mastarla ya da deneyerek yapılır.
Adaptörle iki standart birleştirilir mi?
Birleştirilir. Bunun için bir ucu BSP diğer ucu NPT olan geçiş parçaları kullanılır. Zorlayarak takmak yerine doğru adaptörü kullanmak gerekir.
Teflon bant her dişe sarılır mı?
Hayır. Konik dişte yaygındır ve yardımcı olur. O-ringli silindirik dişte gerekmez, hatta contanın oturmasını engelleyebilir.
Sızdırıyorsa daha çok mu sıkmalı?
Hayır. Sızıntı genelde yanlış standarttan, hasarlı dişten ya da eksik contadan gelir. Fazla sıkmak, özellikle pirinç parçalarda dişi çatlatır ve sorunu kalıcı hâle getirir.
Özetle. Diş ölçüleri üç bilgiyle tanımlanır: anma ölçüsü, standart ve koniklik. Üçü birlikte doğrulanmadan verilen sipariş, çoğu zaman geri gelir.
